TL vs LED Vergelijking — Vermogen, Levensduur & Kosten Tabel

TL-buis vs LED-buis — EU-verbod en ombouw

Sinds de inwerkingtreding van EU-Verordening 2019/2020 (Ecodesign) is de productie en import van kwikbevattende fluorescentielampen gefaseerd verboden. De T8-buis (lineaire TL) en compact fluorescentielampen (CFL) zijn per 25 augustus 2023 verboden; de T5-buis (hoog-efficiënt TL) volgde per 25 februari 2024. Dit maakt de overstap naar LED-tubes (of volledig nieuwe LED-armaturen) onvermijdelijk voor alle gebouwen in Nederland die nog met TL-buizen verlicht worden.

Directe vergelijking per buistype

Parameter	TL T8 (36W)	TL T5 (28W HE)	LED-tube (18W)	LED-tube (14W)
Vermogen (incl. voorschakelapparaat)	43 W	31 W	18 W	14 W
Lichtstroom	3.350 lm	2.900 lm	3.400 lm	2.100 lm
Efficacy (systeem)	78 lm/W	94 lm/W	189 lm/W	150 lm/W
CRI (R_a)	80–85	80–85	80–90	80–90
Levensduur	15.000 h	25.000 h	50.000 h (L80B10)	50.000 h (L80B10)
Kwik	3 mg	1,4 mg	Geen	Geen
Flicker	Ja (KVG 100 Hz)	Minimaal (EVG)	Geen (bij goede driver)	Geen
Opstarttijd tot 100%	60–120 s (KVG)	< 1 s (EVG)	Instant-on	Instant-on
Dimbaar	Nee (KVG) / Ja (EVG DIM)	Ja (DSI/DALI)	Ja (DALI / 1-10V / faseafsnij)	Ja
Energiebesparing vs T8	Referentie	28%	58%	67%

Terugverdientijd — Scenario's voor de Nederlandse markt

Scenario	Branduren/jaar	Besparing per buis per jaar	Terugverdientijd
Kantoor (T8 → LED)	2.500	€ 12,50	~1,5 jaar
Winkel (T8 → LED)	3.500	€ 17,50	~1 jaar
Onderwijs (T8 → LED)	2.000	€ 10,00	~2 jaar
Industrie (T8 → LED)	4.500	€ 22,50	~9 maanden
Parkeergarage (T8 → LED, 24/7)	8.760	€ 43,80	~5 maanden
Zorg/ziekenhuis (T8 → LED)	6.000	€ 30,00	~7 maanden

Bij de berekening is uitgegaan van een Nederlandse stroomprijs van € 0,50/kWh (excl. BTW, indicatie 2024/2025), een vermogensreductie van 25 W per buis (43 W → 18 W), en een investering van € 19 per LED-tube inclusief starter en montage.

Retrofit-classificatie — Type A, B en C

De internationale norm IEC 62776:2014 en het ZVEI-classificatiesysteem onderscheiden drie typen LED-tubes op basis van de aansluitwijze op het bestaande armatuur.

Type	Aanduiding	Aansluitwijze	Voordelen	Nadelen
Type A	EVG-compatibel (plug & play)	LED-tube werkt direct op het bestaande Elektronisch Voorschakelapparaat (EVG/HF)	Geen herbedrading nodig; snelle installatie	EVG verbruikt 3–5 W extra; EVG is potentieel faalpunt; niet alle LED-tubes zijn compatibel met alle EVG-merken
Type B	Direct Mains (herbedrading)	230 V wordt direct op de fitting(en) aangesloten; EVG/KVG wordt fysiek uit het circuit verwijderd	Meest energiezuinig; geen afhankelijkheid van voorschakelapparaat; langste levensduur	Herbedrading vereist; CE-markering van armatuur vervalt
Type C	Externe LED-driver	Bestaand voorschakelapparaat wordt vervangen door een speciale LED-driver	Optimale aansturing; DALI/dimbaar; lange driver-levensduur	Hogere kosten; complexere installatie

Veiligheidsaspecten bij retrofit

CE-markering en fabrikantverantwoordelijkheid: Bij Type B-retrofit (herbedrading) vervalt de originele CE-markering van het armatuur. De installateur wordt conform de Laagspanningsrichtlijn 2014/35/EU wettelijk beschouwd als de nieuwe fabrikant van het gemodificeerde product. Dit betekent:

De installateur is aansprakelijk voor de elektrische veiligheid van het gehele armatuur
Een nieuw waarschuwingsetiket moet in het armatuur worden aangebracht: "Uitsluitend LED-buizen gebruiken"
De installatie moet voldoen aan NEN 1010:2020 en worden uitgevoerd door een erkend installatiebedrijf
Documentatie van de ombouw (type LED-tube, bedradingsschema) moet worden bewaard bij het opleveringsdossier

Aardlekbeveiliging en nuldetectie

Let bij retrofit op de lekstroom van de LED-driver. Sommige budget LED-tubes hebben een hogere lekstroom dan TL-buizen, waardoor een groep met veel armaturen de 30 mA aardlekschakelaar kan laten afslaan. Dit is vooral relevant bij groepen met >20 armaturen. Controleer altijd de opgegeven lekstroom per armatuur en tel deze op voor de gehele groep.

T5-specifieke ombouwscenario's

De ombouw van T5-armaturen is complexer dan T8, omdat:

Fitting: T5 gebruikt een G5-fitting (16 mm diameter) in plaats van G13 (26 mm). Niet alle LED-fabrikanten bieden T5-LED-tubes aan.
EVG-afhankelijkheid: Vrijwel alle T5-armaturen zijn voorzien van een EVG. Type A (plug & play) is hier de gebruikelijke retrofitoptie, maar de EVG-compatibiliteit varieert sterk per fabrikant en model.
Lichtopbrengst: De T5 HE (High Efficiency) buis levert al 94 lm/W. De energiebesparing bij overstap naar LED is kleiner dan bij T8 (20–35% vs. 58%).
Aanbeveling: Bij T5-armaturen ouder dan 10 jaar is vervanging van het gehele armatuur door een geïntegreerd LED-armatuur vaak technisch en economisch voordeliger dan retrofit.

Milieu-impact en recycling

Aspect	TL-buis	LED-tube
Kwik	1,4–5 mg per buis (gevaarlijk afval)	Geen kwik
WEEE-classificatie	Categorie 5 (verlichtingsapparatuur)	Categorie 5
Recyclepercentage	93% (glas herbruikbaar)	85% (elektronica complexer)
CO₂-reductie per buis/jaar	Referentie	–12,5 kg CO₂/jaar (bij 2.500 h, NL-mix)
RoHS-conform	Uitgezonderd (kwik-exemptie vervallen)	Volledig RoHS-conform

Volgens de RoHS-richtlijn (2011/65/EU) is de kwik-exemptie voor fluorescentielampen per 2023/2024 vervallen. Resterende TL-buizen mogen worden opgebrand maar niet meer als nieuw worden ingekocht. Afgedankte TL-buizen moeten als chemisch afval worden ingeleverd bij een erkend inzamelpunt (in Nederland via Wecycle of gemeentelijke milieustraten).

Praktische installatietips bij retrofit

Stap 1 — Identificeer het voorschakelapparaat: Open het armatuur en bepaal of het is voorzien van een KVG (magnetisch voorschakelapparaat met starter), VVG (verlies-arm magnetisch) of EVG (elektronisch). Dit bepaalt de keuze tussen Type A, B of C retrofit.

Stap 2 — KVG/VVG (met starter): Vervang de starter door een 'LED-starter' (een zekering-doorverbinder). De LED-tube sluit direct aan op de netspanning via het magnetische voorschakelapparaat. Het KVG verbruikt wel 5–7 W extra, maar er is geen herbedrading nodig.

Stap 3 — EVG (zonder starter): Kies tussen Type A (EVG-compatibele LED-tube, let op compatibiliteitslijst van de fabrikant) of Type B (EVG verwijderen en direct op 230 V aansluiten). Bij Type B: markeer het armatuur duidelijk en documenteer de wijziging.

Stap 4 — Controle na ombouw: Meet na installatie de lichtstroom met een luxmeter om te verifiëren dat het verlichtingsniveau overeenkomt met de NEN-EN 12464-1 eisen. Controleer ook de onderhoudsfactor — LED-armaturen hebben doorgaans een gunstigere MF dan TL-armaturen met open optiek.