Lichtbronnen Vergelijking — Gloeilamp, Halogeen, TL & LED

Lichtbronnen vergelijking — Technische specificaties

De keuze tussen lichtbrontypen hangt af van meerdere factoren: energiekosten, kleurweergave, levensduur en regelgeving. Sinds de invoering van de EU Ecodesign-verordening 2019/2020 zijn gloeilampen, halogeenlampen en de meeste gasontladingslampen (CFL, TL, PL-L) verboden voor nieuwe verkoop in de EU. De onderstaande tabel vergelijkt de belangrijkste technische eigenschappen.

Eigenschap	Gloeilamp	Halogeen	CFL	TL-buis	LED
Efficacy (lm/W)	10–15	15–25	50–70	80–104	100–220
CRI (Ra)	100	100	80–85	80–95	80–98
CCT bereik (K)	2700	2900–3200	2700–6500	2700–6500	1800–6500
Levensduur (uur)	1.000	2.000	8.000	15.000–25.000	30.000–100.000
Opstarttijd	Direct	Direct	30–60 sec	1–5 sec	Direct
Dimbaar	Ja	Ja	Beperkt	Met EVG	Ja (met driver)
Kwik	Nee	Nee	Ja (2–5 mg)	Ja (1–5 mg)	Nee
Warmteproductie	Zeer hoog (95%)	Hoog (90%)	Gemiddeld	Laag	Laag
EU-status (2025)	Verboden	Verboden	Verboden	Verboden*	Toegestaan

* TL-buizen T5 en T8 met kwik zijn sinds aug. 2023 resp. feb. 2024 verboden voor productie/import (EU RoHS-exemptie verlopen).

Milieu-impact en afvoerregeling per lichtbrontype

Naast technische specificaties verschilt ook de milieu-impact en de wettelijke afvoerplicht per lichtbrontype. De WEEE-richtlijn (2012/19/EU) en de RoHS-richtlijn (2011/65/EU) bepalen de eisen.

Eigenschap	Gloeilamp	Halogeen	CFL / TL	LED
Gevaarlijke stoffen	Geen	Geen	Kwik (Hg)	Geen
WEEE-categorie	Niet van toepassing	Niet van toepassing	Categorie 5	Categorie 5
Inzamelplicht (NL)	Restafval	Restafval	Milieustraat / Wecycle	Milieustraat / Wecycle
Recyclepercentage	n.v.t.	n.v.t.	≥ 80% (glas + fosfor)	≥ 80% (metaal + kunststof)
CO₂ voetafdruk (50.000 uur, 800 lm)	≈ 3.600 kg	≈ 2.500 kg	≈ 560 kg	≈ 250 kg

Normverwijzingen

• EU Verordening 2019/2020 — Ecodesign-eisen voor lichtbronnen en afzonderlijke voorschakelapparaten. Stelt minimale efficacy-eisen en verbiedt niet-conforme lichtbronnen.
• EU RoHS-richtlijn 2011/65/EU — Beperking van gevaarlijke stoffen; kwik-exemptie voor TL/CFL verlopen per aug. 2023 (T5) en feb. 2024 (T8).
• EU WEEE-richtlijn 2012/19/EU — Regelt de inzameling en recycling van verlichtingsapparaten. In Nederland uitgevoerd door Wecycle.
• IEC 62722-2-1 — Meetstandaard voor de lichtstroom en efficacy van LED-lampen.

Praktische tips voor vervanging

Sinds de herziening van de RoHS-richtlijn en de Ecodesign-verordening in de EU is de productie en verkoop van vrijwel alle gasontladingslampen (CFL, TL, PL) en halogeenlampen verboden. Voor elk nieuw of renovatieproject is LED de enige toekomstbestendige keuze. Let bij het vervangen van oude lichtbronnen door LED altijd kritisch op de kleurtemperatuur (CCT) en kleurweergave (CRI) om dezelfde sfeer te behouden.

Bij de vervanging van TL-buizen door LED-tubes bestaan twee opties: retrofit (LED-tube in bestaand armatuur met omgebouwd of verwijderd voorschakelapparaat) en nieuwe armaturen. Retrofit is goedkoper maar brengt risico's mee: de bestaande bedrading en het armatuur voldoen mogelijk niet aan de NEN 1010, en de garantie van het armatuur vervalt vaak. Voor projecten in utiliteitsgebouwen adviseert de branchevereniging UNETO-VNI daarom in principe volledige armatuurvervanging. Gebruik de TL vs LED vergelijking voor een gedetailleerd overzicht van de voor- en nadelen.

Toelichting begrippen

Efficacy (lm/W) — de lichtopbrengst per watt. Hoe hoger, hoe energie-efficiënter de lichtbron.

CRI / Ra — de kleurweergave-index. Ra = 100 is perfecte kleurweergave (daglicht of gloeilamp). Voor kantoren is Ra ≥ 80 vereist (NEN-EN 12464-1).

CCT (K) — de kleurtemperatuur in Kelvin. Warm wit = 2700–3000K, neutraal wit = 4000K, daglicht = 5000–6500K.

EVG — Elektronisch Voorschakelapparaat. Nodig voor het dimmen van TL-buizen; bij LED vervangen door een LED-driver (vaak geïntegreerd).