Wat is lichtopbrengst (lm/W)?
De lichtopbrengst — in het Engels luminous efficacy — geeft aan hoeveel lumen een lichtbron of systeem produceert per watt opgenomen elektrisch vermogen. De formule is η = Φ / P, waarbij Φ de lichtstroom in lumen is en P het opgenomen vermogen inclusief relevante driver- of voorschakelverliezen. Een hogere lm/W kan energiekosten verlagen, maar alleen als luxniveau, UGR, kleurweergave, levensduur en armatuurdata ook passen bij de toepassing.
Lichtopbrengst: de maatstaf voor verlichtingsefficiëntie
- Gloeilamp: 10-15 lm/W — voor veel algemene toepassingen uitgefaseerd onder EU-ecodesign
- Halogeen: 15-25 lm/W — grotendeels uitgefaseerd voor nieuwe lichtbronnen
- Compacte fluorescentielamp (CFL / spaarlamp): 50-70 lm/W
- TL-buis (T8): 80-100 lm/W — veel varianten zijn onder EU-ecodesign uitgefaseerd
- TL-buis (T5): 90-110 lm/W — controleer producttype, voorraadroute en toepassing
- LED (standaard): 100-140 lm/W — gangbaar bij veel huidige producten
- LED (high-efficiency): 150-200 lm/W — mogelijk bij professionele producten, afhankelijk van CCT, CRI, driver en optiek
EU ErP-verordening 2019/2020
De Europese Ecodesign-verordening (ErP) 2019/2020 stelt minimale energie-efficiëntie-eisen aan lichtbronnen en voorschakelapparaten. Sinds september 2021 moeten lichtbronnen en voorschakelapparaten aan producteisen voldoen. Het EU-energielabel voor lichtbronnen gebruikt sinds 2021 een A-tot-G-schaal en verwijst via EPREL naar productdata. Gebruik die productlaag niet als bewijs dat het complete armatuur of het projectontwerp voldoet.
Lichtopbrengst van de lamp vs. het armatuur
Een belangrijk onderscheid is de lichtopbrengst van de lichtbron versus die van het complete armatuur:
- Lamp efficacy — De efficiëntie van alleen de lichtbron (LED-chip, TL-buis). Dit is het getal op de verpakking.
- Armatuur efficacy (LOR) — De effectieve lichtstroom die het armatuur daadwerkelijk uitstraalt, inclusief optische verliezen door reflectoren, diffusers en thermisch verlies. De Light Output Ratio (LOR) ligt typisch tussen 0,60 en 0,95.
Factoren die de lichtopbrengst beïnvloeden
- Temperatuur — LED-chips verliezen 5-15% efficiëntie bij hoge omgevingstemperaturen (> 35°C). Goed thermisch management is essentieel.
- Dimming — Bij dimmen verschuift de lichtopbrengst. De meeste LED's worden efficiënter bij lagere dimmiveaus (minder warmteverlies).
- Kleurtemperatuur — Koud-witte LED's (5000K) zijn doorgaans 5-10% efficiënter dan warm-witte (2700K) door het fosforbereik.
- CRI — Hoge CRI (Ra > 90) kost typisch 5-10% efficiëntie ten opzichte van Ra 80.
Praktische toepassing
Bij het vergelijken van verlichting kijk niet alleen naar de wattage maar naar de lumen-output en de lichtopbrengst. Een 15W LED met 150 lm/W levert 2.250 lumen. Of dat een passende vervanger is voor een TL-armatuur hangt af van armatuurlumen, lichtverdeling, montagehoogte, UGR en gebruiksuren. Reken daarna energiekosten en terugverdientijd met dezelfde invoer.