Wat is smart verlichting?
Smart verlichting is een verlichtingssysteem dat automatisch reageert op gebruik, tijdstip en omstandigheden via draadloze of bedrade communicatie. De keuze van het protocol bepaalt de betrouwbaarheid en schaalbaarheid: Zigbee en Bluetooth Mesh zijn geschikt voor woningen (tot 50-100 apparaten per bridge), terwijl DALI-2 (NEN-EN 62386) de professionele standaard is voor kantoren en utiliteitsgebouwen met tot 64 adressen per lijn. Smart besturing bespaart 30-60% op verlichtingsenergie door aanwezigheidsdetectie (15-30%), daglichtsturing (20-40%) en tijdschema’s (10-20%). Het standby-verbruik van smart lampen is circa 0,3-0,5W per stuk (EU Ecodesign-maximum). Voor grote gebouwen is KNX (NEN-EN 50090) de standaard die verlichting integreert met HVAC, zonwering en toegangscontrole.
Smart verlichting: protocollen en planning
- Zigbee 3.0 — Mesh-netwerk, tot 50 apparaten per bridge (Philips Hue) of tot 100 (IKEA TRÅDFRI). Laag energieverbruik, betrouwbaar in woningen. Nadeel: vereist een bridge/gateway.
- WiFi (IEEE 802.11) — Geen bridge nodig, directe verbinding met router. Nadeel: belast het thuisnetwerk, maximum circa 20-30 apparaten per router voor stabiele werking. Hoger standby-verbruik.
- Bluetooth Mesh (BLE) — Laag energieverbruik, geen bridge nodig. Bereik beperkt tot circa 10-15 m per node. Geschikt voor kleine installaties. Mesh-capaciteit tot 32.000 nodes (theoretisch).
- DALI-2 (NEN-EN 62386) — De professionele standaard voor lichtbesturing. Tot 64 adressen per DALI-lijn, tot 16 groepen, betrouwbare bedrade communicatie. Vereist DALI-gateway en voeding.
- KNX (NEN-EN 50090) — Gebouwautomatiiseringsstandaard. Integreert verlichting met zonwering, HVAC en toegangscontrole. Vereist gecertificeerde installateur.
Bridge-capaciteit en planning
Het aantal benodigde bridges of controllers hangt af van het protocol en het aantal lampen of armaturen:
- Philips Hue Bridge: maximaal 50 lampen en 12 accessoires per bridge
- IKEA TRÅDFRI Gateway: maximaal 100 apparaten
- DALI-lijn: maximaal 64 adressen per lijn, meerdere lijnen per controller
- WiFi-router: aanbevolen maximaal 20 smart lampen per netwerk
Energiebesparing door slimme besturing
Smart verlichting bespaart energie door drie mechanismen:
- Aanwezigheidsdetectie — Automatisch uit bij afwezigheid: 15-30% besparing
- Daglichtsturing — Dimmen bij voldoende daglicht: 20-40% besparing
- Tijdschema's — Automatisch verlagen buiten werktijden: 10-20% besparing
In totaal kan smart besturing 30-60% op verlichtingsenergie besparen ten opzichte van conventionele aan/uit-schakelingen.
Woninginstallatie vs. utiliteitsgebouw
- Woning — Zigbee of WiFi, app-bediening, spraakassistenten (Google Home, Amazon Alexa). Budget: €5-15 per lamp extra.
- Kantoor/utiliteit — DALI-2 of KNX, professionele installatie, integratie met gebouwbeheersysteem (BMS). Budget: €15-30 per armatuur extra voor DALI-driver en besturing.